Marc Blitzstein (1905-1964)

Blitzstein en Bernstein tijdens een feestje (jaren '50)

Live-uitzending bij BBC-radio, eind
jaren '30

Uitvoering van The Cradle Will Rock, eind jaren '30

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

No for an answer

Tegen het einde van het zomerseizoen wordt het steeds stiller in het ‘summer resort’ , ergens in de bergen van de staat New York. De rijke toeristen gaan terug aan het werk in The Big Apple. In de herfsttinten van de beboste bergen blijven de koks, de schoonmakers en andere arme immigranten achter. Over hun leven, mislukkingen en dromen over een beter leven gaat de derde productie van KamerOperaProject, voorzien in 2012. Het gaat hier om een opmerkelijke kameropera van Marc Blitzstein: No For An Answer, gecomponeerd in de periode 1937-1940. Deze opera ligt aan de basis van het typisch Amerikaanse revue-achtige muziektheater dat Leonard Bernstein in de naoorlogse jaren verder uitbouwde en perfectioneerde. En Aaron Copland voorspelde een glorieuze toekomst voor precies dit werk: .
Eindeloos schaaft Blitzstein tussen 1937 en 1941 aan dit bouwwerk en uit ongeveer vier uur gecomponeerde muziek haalt hij ruim een uur muziek. Die voert hij in 1941 - off-Broadway - zelf achter de piano uit. En de opera is, op wat losse scenes na, ook nooit georkestreerd. Puur vocaal gezien is de muziek verwant met die van Modest Moussorgsky: extreem dicht op de gewone spreektaal: de recensent van Time spreekt over ‘muscular near-melodies’ . De onderwerpkeuze van de strijd tussen de klassen en de scherpe toon liggen dicht bij die van Kurt Weill en Hanns Eisler. De censuur wilde de tweede en volgende uitvoeringen verbieden vanwege de vermeende communistische boodschap. Dat mislukte, maar de financiering van vervolguitvoeringen stokte wel. En de Newyorkse intelligentia verlegde de aandacht van de thematiek van sociale tweedeling al heel snel naar de oorlog in Europa. Dat raakt overigens ook aan de kern van het probleem van deze opera: als muziek werkt de opera het best voor een publiek dat toch al niet meer gewonnen hoeft te worden voor aandacht voor de sociaal kwetsbaren in de samenleving.
De productie in 2012 zal zo dicht mogelijk de oorspronkelijke versie benaderen zoals die in 1941 in de Mecca Temple off-Broadway klonk. Dat wil in ieder geval zeggen: met uitsluitend piano-begeleiding. Daarvoor is in het najaar van 2007 de nodige research in New York verricht in overleg met Leonard Lehrman: Blitzstein-specialist bij uitstek en editor van verschillende van diens werken. Ook in deze productie overwegen we om pianomuziek en andere liederen van de componist te gebruiken.

U hoort een kort fragment uit de voorstelling: Penny Candy uit No For An Answer (1937-1941) van
Marc Blitzstein

Voorlopig programma

Het programma bestaat uit een complete reconstructie van de kameropera No For An Answer, zoals semi-scènisch in première gebracht in 1941. Pas zestig jaar later, in 2001 zou dirigent Michael Tilson Thomas voor het eerst een complete scènische uitvoering realiseren in San Francisco. KamerOperaProject voert de reconstructie uit in de oorspronkelijke piano-versie, zoals die ook herhaaldelijk door Marc Blitzstein zelf is uitgevoerd.

Marc Blitzstein (1905-1964)

Marc Blitzstein is de eerste Amerikaanse componist die een overtuigende vorm van geïntegreerd muziektheater heeft gevonden die dicht staat bij de Amerikaanse spreektaal, op eenzelfde wijze als Moussorgsky en Janacek dat eerder in Rusland, respectievelijk Tsjechië lukte. Blitzstein’s dramatische en muzikale taal staat tegelijkertijd ook dicht bij die van Hanns Eisler en Kurt Weill, vooral waar het gaat om de sociaal-geengageerde onderwerpkeuze en de korte, direct pakkende muzikale thema’s.
Als jongeman is Blitzstein al snel een succesvol pianist en in het begin van de jaren ’20 treedt hij vaak als solist op. In de tweede helft van de jaren ’20 studeert hij in Parijs bij Nadia Boulanger en in Berlijn bij Arnold Schönberg. In dezelfde periode schrijft Blizstein modernistische werken, waaronder enkele (slecht ontvangen) kameropera’s. In 1935 is Blitzstein in the New School for Social Research in New York getuige van een lezing van Hanns Eisler over muziek in de crisisjaren. Die lezing heeft een grote invloed op zijn componeren.
Dat wordt direct zichtbaar en hoorbaar in The Cradle Will Rock, waarin Blitzstein samenwerkt met de dan nog jonge regisseur en filmmaker Orson Welles. Een opera over een fictief staalstadje waarin arbeiders zich verzetten tegen de kapitalistische bovenbazen. De première van deze opera in 1937, met Blitzstein zelf als solopianist, is een van de meest scandaleuze en opzienbarende in de Amerikaanse theatergeschiedenis. No For An Answer (1937-41) is de opvolger van The Cradle Will Rock. Meer sophisticated in opbouw en met meer verdieping van de individuele karakters. Opnieuw een kameropera, niet zozeer vanwege de duur, maar vanwege de uiterst spaarzame bezetting, namelijk één piano. Blitzstein schrijft lang aan deze opera, verzamelt circa vier uur muziek ervoor en schrapt, sorteert en kiest vervolgens voor een twee-akter van circa 75 minuten.

No For An Answer (1937-41)

Marc Blitzstein geeft zelf de volgende korte beschrijving van No For An Answer:

The plot of No For An Answer deals with a club of Greek-American workers in the U.S.A. It is a workers' social club; not a social workers' club. Its quarters are the back room of a roadside lunchcounter two miles outside Crest Lake, a summer resort. Nick Kyriakos owns and runs the lunchcounter, and he has made the big barn-like room attached to it into the clubroom. The members are the people employed during the season in town: waiters, hotel-workers, restaurant-workers, chefs, laundresses, chambermaids, taxi-drivers. They are now, most of them, without work. The time of the play is around September 15, just after the summer season has closed; the hotels are boarded up, shops and bars closed; a skeleton town, a town like a morgue, waits for next summer. Some of the workers have followed the trade to Atlantic City, Miami, the mountains; but some are forced to stay on. These are the ones we find coming to the Diogenes Club - for comfort, hope, company, enough morale to last out the winter. They hold conversations, meetings, study-classes, socials, card-games, and especially chorus rehearsals. Being Greek-Americans, they equip the action with a Greek Chorus of singing waiters, who keep us informed of plot developments.
It is the life and fate of the Diogenes Club and its little people which forms the opera; tragic episodes, comic interludes, individual love stories, plans, anguish, determinations, setbacks, triumphs. The Club is having a hard time to survive. There is almost total unemployment; besides, the hotel owners' Resort Association, fearing the threat of a union (aliens and a group spirit are an "alarming" combination), worry and harry the Club, and launch an offensive which culminates in the murder of Joe, the Club's leader, and the burning of the Club. This is the main thread.
Then there is also the story of Paul and Clara Chase. Paul is a youngish rich intellectual, who fancies he sympathizes with the workers in their struggle, and wishes to lead them. Really he is a trapped liberal, given to heavy drinking, who finally succumbs to the pressure and pull of his conditioning. His wife, Clara, is drawn into the Club's problems because of Paul's espousal of them; she is a rich girl, sister of a Congressman, who has always believed, without investigation, in the actuality of freedom and democracy in America. She finally emerges into a dawning consciousness of how real is the persecution of little people going on about her.
The opera centers about Joe, who has returned from a Georgia prison term; Nick Kyriakos, his Father, who "insists" America be the truly democratic country he dreamed of; Francie, Joe's girl; the other members of the club; and Paul and Clara. When Joe is killed, and the Club is set on fire, the little handful of new "refugees" are left with nothing but their spirit, their song: "No For an Answer." At the end, Nick, with incalculable courage, begins over the dead body of his son to "plan for tomorrow." The chorus behind him catch the fire in his voice; they start slowly to sing the final song as he doggedly, methodically, itemizes small gains; a meeting to be held at such a place, a collection to be taken up, a mimeograph machine to be rescued from the fire. The little people will go on.

Liederen als "Fraught" en "Dimple," gezongen en gedanst door Jessica Diane Turner and Neil Edward Hopkins, en "Penny Candy," een heerlijk vaudeville-achtige niemendalletje, geven de opera een soort van lichtheid. Daar staan overigens indringende klaagzangen over eenzaamheid en armoede tegenover. Net als Kurt Weill en Bertolt Brecht gelooft Blitzstein in de kracht van muziek om het theaterpubliek te prikkelen, zowel muzikaal als op het vlak van sociale ongelijkheid.
Sommige onderdelen van de plot van de opera zijn niet helemaal duidelijk. Waarom voelen de inwoners van dat kleine stadje zich bijvoorbeeld zo bedreigd door de groep werkloze arbeiders dat ze hun club in de fik menen te moeten steken? Of is hier toch een parallel te zien met een fenomeen dat van alle tijden lijkt te zijn: in tijden van economische teruggang vindt de ene groep in de andere groep een zondebok.

Betekenis van de opera

Aaron Copland, de ‘vader’ van de 20ste eeuwse gecomponeerde Amerikaanse muziek vat in Our New Music (1941) de betekenis van No For An Answer heel pregnant samen: With No For An Answer Blitzstein has finally found his own musical style. You can recognize it in the short, clipped musical sentences, the uneven phrase lengths, the nervous energy, the unerring sense of design. There is subtle use of a talky prose rhythm over a musical background that is very personal to the composer. His melodic line, as a rule, is straightforward, but the accompaniments may be exceedingly complex, though almost never obtrusive. Thus, the man in the gallery has a tune to hang unto, and the more erudite listener has added musical interest with which to occupy himself. His style, as musical theater, is always enormously effective, whether the mood is one of heartsick yearning or punch-line sarcasm, social uplift or the dregs of dejection. It is a thoroughly malleable style that can be applied in future to almost any subject matter.
En zo werkt het ook: voor, tijdens en na de oorlog is het vooral de jonge Leonard Bernstein die niet alleen de belangrijkste werken van Marc Blitzstein uitvoert (waaronder The Cradle Will Rock en de Airborne Symphony), maar ook in zijn eigen muziektheater duidelijk voortbouwt op de erfenis van Marc Blitzstein. Een erfenis op het grensvlak van opera en musical, hoge en lage muziek, spreken en zingen. Vooral in het gebruik van gewone, soms buitengewoon platte spreektaal laten Blitzstein en Bernstein eenzelfde liefde voor Joe Six-pack, de gewone Amerikaanse burger zien. In 1939 sluiten Blitzstein en Bernstein een levenslange vriendschap met elkaar die pas abrupt afbreekt in 1964 als enkele zeelieden Marc Blitzstein in een bar in Martinique vermoorden.

Uitvoerenden

KamerOperaProject organiseert audities voor de zangers, zodra de financiering van het project volledig rond is. Naar verwachting zullen de audities in het voorjaar van 2012 worden georganiseerd in Amsterdam. Belangstellenden kunnen zich tegen die tijd melden door contact op te nemen via email (zie contactpagina). Stuur een pasfoto mee en een zo helder mogelijke beschrijving van je stem en je podiumervaring. Voorafgaand aan de audities krijg je enkele partituren thuis gestuurd.
Over het niveau van de zangers kunnen we putten uit de recensie van Dennis Harvey van 6 november 2001: ‘While faithful Communist Party member Blitzstein did once profess a preference for amateur performers, he surely wrote music more complicated than any but well-trained pros could be expected to get right.’ Gezien de aard van het project en de ervaringen in de eerste prodcutie I’m very lonely in my way, kun je rekenen op een heel intensief programma met veel leermomenten. De repetities zullen zowel geleid worden door een ervaren zangcoach als een ervaren regisseur. De verdiensten zijn bescheiden, de opbrengst voor jezelf echter groot. Eenmaal geselecteerd ga je een contract aan dat leidt tot ca. zeven voorstellingen in uitstekende zalen in Nederland.
Nodig zijn straks verschillende stemtypen. Affiniteit met musical, een goede beheersing van Amerikaans Engels en een zeer heldere tekstvoordracht strekken tot aanbeveling.

Speellijst

Nog niet bekend

Financiering

Fondswerving is voorzien in 2011.

De foto's op deze pagina zijn scenes uit de speelfilm naar The Cradle Will Rock van Tim Robbins